یونجه به عنوان «ملکه علوفه‌ها» شناخته می‌شود و کیفیت آن مستقیماً بر سلامت دام و بازدهی محصولات دامی (شیر و گوشت) تأثیر می‌گذارد. شناخت شاخصه‌های یونجه باکیفیت برای کشاورزان و دامداران حیاتی است.

در ادامه، مهم‌ترین معیارهای ارزیابی کیفیت یونجه را در سه دسته‌بندی اصلی بررسی می‌کنیم:

۱. شاخصه‌های ظاهری و فیزیکی (ارزیابی حسی)

اولین قدم برای تشخیص کیفیت، بررسی ویژگی‌های ظاهری است که تا حد زیادی نشان‌دهنده زمان برداشت و نحوه انبارداری است.

• رنگ: یونجه باکیفیت باید سبز روشن باشد. رنگ زرد نشانه آفتاب‌سوختگی یا برداشت دیرتر از موعد، و رنگ قهوه‌ای یا سیاه نشانه رطوبت بالا و کپک‌زدگی در هنگام انبارداری است.

• نسبت برگ به ساقه: بیشترین ارزش غذایی یونجه در برگ‌های آن نهفته است. یونجه‌ای که برگ‌های پهن، زیاد و متصل به ساقه داشته باشد، کیفیت بسیار بالاتری نسبت به یونجه‌های پر از ساقه خشک دارد.

• ظرافت ساقه: ساقه‌های نازک و نرم نشان‌دهنده برداشت در زمان مناسب (قبل از گلدهی کامل) هستند. ساقه‌های ضخیم و چوبی فیبر بالایی دارند و قابلیت هضم آن‌ها برای دام کمتر است.

• بو: یونجه مرغوب باید بوی تازگی و معطر داشته باشد. بوی ترشیدگی، کپک یا نا نشان‌دهنده فساد میکروبی است.

۲. شاخصه‌های شیمیایی و آزمایشگاهی

برای دقت ۱۰۰ درصدی، آنالیز آزمایشگاهی پارامترهای زیر را تعیین می‌کند:

۳. عوامل محیطی و ناخالصی‌ها

یک محموله یونجه باکیفیت باید عاری از موارد زیر باشد:

1. علف‌های هرز: وجود علف هرز نه تنها ارزش غذایی را کم می‌کند، بلکه برخی گیاهان سمی ممکن است سلامت دام را به خطر اندازند.

2. اجسام خارجی: نبود گرد و خاک، سنگ، چوب یا سیم‌های بسته‌بندی در لابلای علوفه.

3. آفات و بیماری‌ها: عدم وجود آثار شته، سرخرطومی یونجه یا لکه‌های قارچی روی برگ‌ها.

بهترین زمان برداشت برای بالاترین کیفیت

کلیدی‌ترین نکته در تولید یونجه باکیفیت، زمان چیدن آن است. بهترین تعادل بین پروتئین و حجم علوفه زمانی ایجاد می‌شود که گیاه در مرحله ۱۰ درصد گلدهی یا مرحله غنچه (Pre-bloom) باشد. با گذشت زمان و افزایش گلدهی، پروتئین کاهش و فیبر (چوب‌پنبه‌ای شدن ساقه) افزایش می‌یابد.

نکته طلایی: یونجه‌ای که در شب یا اوایل صبح (زمانی که کمی رطوبت شبانه دارد) بسته‌بندی شود، ریزش برگ کمتری دارد و کیفیت خود را بهتر حفظ می‌کند.